Een vrouw belt 3919, krijgt een luisterend oor, maar weet niet naar welke lokale structuur ze zich daarna moet wenden. Dit gat in het traject tussen de oproep en de concrete hulp blijft een van de zwakke punten van het Franse systeem voor de bestrijding van geweld tegen vrouwen. Begrijpen waar deze tekortkomingen zich bevinden, stelt ons in staat om effectiever te handelen, of men nu een professional in het veld is, een lokale gekozen vertegenwoordiger of een naaste van een slachtoffer.
Rol van de CIDFF en de departementale actoren in de begeleiding van slachtoffers
Wanneer we het hebben over systemen tegen geweld tegen vrouwen, denken we aan het nationale luisternummer of aan mediacampagnes. De dagelijkse realiteit van bescherming berust op een minder zichtbaar departementaal netwerk.
De Informatiecentra voor de Rechten van Vrouwen en Gezinnen (CIDFF) bieden juridische, sociale en soms psychologische begeleiding. Hun rol gaat verder dan alleen informatie: ze verwijzen slachtoffers naar noodopvang, helpen bij het opstellen van een dossier voor een beschermingsbevel en leggen de verbinding met de lokale wetshandhavingsinstanties.
De departementale raad komt ook in actie via sociale werkers, die situaties van huiselijk geweld kunnen herkennen tijdens huisbezoeken of gezinsbegeleiding. De herkenning door professionals in het veld blijft de eerste actiehaak tegen de isolatie van slachtoffers.
Verschillende verenigingen dragen bij aan deze mobilisatie. Femmes En Colère geeft bijvoorbeeld een activistische stem die de ervaren realiteiten documenteert en de instellingen onder druk zet om verantwoording af te leggen over de ingezette middelen.
Beschermingsbevel en telefoon voor ernstige gevaren: twee onderbenutte hulpmiddelen
Het beschermingsbevel, afgegeven door de rechter in familiezaken, maakt het mogelijk om een gewelddadige partner uit de woning te zetten zonder te wachten op een strafproces. De telefoon voor ernstige gevaren (TGD) biedt een directe waarschuwing aan de wetshandhavingsinstanties in geval van een onmiddellijke bedreiging.
Deze twee systemen bestaan al enkele jaren. Hun uitrol vordert, maar de reacties variëren afhankelijk van de rechtsgebieden. In sommige departementen overstijgt de wachttijd voor het verkrijgen van een beschermingsbevel nog steeds enkele weken, wat de veiligheid van slachtoffers verzwakt tussen de melding en de beslissing van de rechter.
De TGD is uitgebreid naar verschillende honderden eenheden op het grondgebied. De toekenning ervan hangt af van het openbaar ministerie, wat territoriale ongelijkheden creëert. Een slachtoffer in een grote metropool heeft niet hetzelfde niveau van bescherming als een vrouw in een landelijk gebied, waar de gendarmerie bredere gebieden dekt.
Wat concreet op het terrein blokkeert
- Het gebrek aan specifieke training van rechters en griffiers voor de urgentie van situaties van huiselijk geweld, ondanks de inspanningen van de Miprof (Interministeriële Missie voor de bescherming van vrouwen tegen geweld)
- De moeilijkheid voor slachtoffers om de vereiste bewijzen te verzamelen (medische attesten, getuigenverklaringen) in een context van psychologische beïnvloeding
- De afwezigheid van systematische opvolging na de afgifte van het bevel, wat soms het slachtoffer zonder ondersteuning laat zodra het juridische systeem is opgezet
Seksueel geweld en hervorming van de toestemming: wat verandert in het Franse recht
Frankrijk heeft in 2025 een hervorming gestart om de notie van vrije toestemming expliciet op te nemen in de strafrechtelijke definitie van verkrachting. Tot nu toe kenmerkte de wet verkrachting door geweld, dwang, bedreiging of verrassing. Deze evolutie, onder andere gesteund door de Nationale Raad voor de Mensenrechten (CNCDH), plaatst het ontbreken van toestemming centraal in de overtreding.
Tegelijkertijd is er in 2026 een integraal wetsvoorstel tegen seksistisch en seksueel geweld aan de Nationale Assemblee voorgelegd. Deze tekst heeft als doel om de hele keten te dekken: herkenning, preventie, begeleiding van slachtoffers, opvolging van daders en herstel.
Deze globale aanpak markeert een breuk met de opeenvolgende plannen die preventie, justitie en opvang afzonderlijk behandelden. We gaan van een logica van gestapelde systemen naar een verenigde wettelijke kader. De uitdaging is om deze ambitie om te zetten in concrete middelen in elk departement, wat specifieke budgetten en opgeleide medewerkers vereist.
Opleiding van de wetshandhavingsinstanties in seksistisch geweld
Er zijn vooruitgangen geboekt in de opleiding van politieagenten en gendarmes, maar de opleiding blijft ongelijk volgens de eenheden en de gebieden. Het opnemen van een klacht is een beslissend moment: een slachtoffer dat slecht wordt ontvangen op het politiebureau, laat vaak alle juridische stappen varen.
De protocollen voor het indienen van klachten zijn verbeterd, met evaluatieformulieren voor gevaar en referenten voor intrafamiliaal geweld in sommige eenheden. De uitdaging is om deze praktijken te generaliseren buiten de grote agglomeraties.
Een slachtoffer van huiselijk geweld ondersteunen: concrete gebaren en fouten om te vermijden
Wanneer je dichtbij iemand staat die slachtoffer is van geweld, is de verleiding groot om te dringen tot een onmiddellijke vertrek uit de woning. De realiteit van de beïnvloeding maakt deze aansporing in de meeste gevallen contraproductief.
- Luister zonder te oordelen of te minimaliseren, zelfs als het slachtoffer terugkeert naar zijn partner: het proces van het verlaten van geweld duurt gemiddeld meerdere pogingen
- Bied aan om het slachtoffer fysiek te begeleiden naar een luisterlocatie (CIDFF, lokale vereniging, juridische permanentie) in plaats van alleen een nummer te geven
- Documenteer de feiten als de persoon dat wenst: gedateerde foto’s van verwondingen, bewaarde berichten, schriftelijke getuigenissen van buren of naasten
- Neem nooit contact op met de dader van het geweld of grijp direct in, wat het gevaar voor het slachtoffer kan verergeren
Begeleiden zonder de beslissing van het slachtoffer te vervangen is het basisprincipe dat alle gespecialiseerde verenigingen benadrukken. De meest nuttige actie blijft het onderhouden van de band, zelfs wanneer de situatie lijkt te stagneren.
De rechten van slachtoffers van geweld omvatten toegang tot juridische bijstand, noodopvang en psychologische begeleiding. Deze beschermingssystemen bestaan, maar hun effectiviteit hangt rechtstreeks af van het vermogen van lokale actoren om samen te werken, van de departementale raad tot de lokale verenigingen.
